Türkiye'de Asgari Ücretin Seyri

Ocak 2024'te asgari ücretle alınabilen mal ve hizmetleri bugün alabilmek için net 37.435 lira gerekiyor. Bugünkü net asgari ücret ise 28.075 lira. Aradaki fark, asgari ücretin alım gücünün yaklaşık dörtte birinin iki yıl içinde eridiği anlamına geliyor.

Asgari ücret 2026 için brüt 33.030, net 28.075,50 lira olarak belirlendi. Zam oranı yüzde 27'ydi ve yıl ortasında ara zam yapılmadı.

Bu rakamlar Türkiye'de çalışanların büyük bir bölümünü doğrudan ilgilendiriyor. DİSK-AR'ın TÜİK Hanehalkı İşgücü Araştırması verilerine dayanan hesabına göre 2024'te ücretli çalışanların yüzde 46,7'si net asgari ücret ya da daha azını kazanıyordu. Asgari ücretin en fazla yüzde 5 üzerinde kazananlar da eklendiğinde oran yüzde 49,6'ya çıkıyor. Yani her iki ücretliden biri için asgari ücret, fiilen kendi ücreti.

Bu yazıda asgari ücretin alım gücünü üç soru üzerinden inceliyoruz: Zam yıl içinde ne kadar dayanıyor? Uzun dönemde alım gücü nasıl değişti? Asgari ücret gelir dağılımında ve Avrupa'da nerede duruyor?

Asgari ücret yılda bir kez, ocakta artıyor; fiyatlar ise her ay. Bu yüzden zammın sağladığı alım gücü yıl boyunca eriyor. Grafikte her sıçrama bir zammı, ardından gelen iniş bu erimeyi gösteriyor.

Erime son yıllarda hızlandı. 2016-2020 arasında net asgari ücret, ocaktan aralığa reel olarak yüzde 6 ile 16 arasında değer kaybetti. 2021'de kayıp yüzde 25'e, 2024'te yüzde 26'ya çıktı. 2025'te yüzde 20 oldu, 2026'da ise eylüle kadar şimdiden yüzde 16'ya ulaştı.

Son iki zam, bir önceki yılın başlangıç düzeyini de geri getirmedi. Ocak 2025'te zamlı ücretin alım gücü Ocak 2024'tekinin yüzde 8,5 altındaydı. Ocak 2026'daki ise Ocak 2025'in yüzde 2,8 altında kaldı.

Brüt asgari ücretin alım gücü, tüm ülkede tek bir asgari ücretin uygulandığı 1975'ten bu yana yaklaşık 2,9 katına çıktı. Ancak bu artış düz bir çizgide gerçekleşmedi.

En sert düşüş 1980'de yaşandı. Yıllık enflasyonun yüzde 100'ü aştığı bu dönemde asgari ücret Mayıs 1979'dan Mayıs 1981'e kadar iki yıl boyunca artırılmadı. Sonuçta 1980'de alım gücü bir önceki yıla göre yüzde 43 geriledi ve 1980'ler boyunca 1970'lerin düzeyine dönülemedi.

1978'deki düzey ilk kez 1999'da aşıldı, kalıcı olarak ise 2004'ten itibaren geride kaldı. Sonraki on yılda alım gücü yavaş ama istikrarlı biçimde arttı. Ardından iki büyük sıçrama geldi: 2016'da yıllık ortalama reel değer yüzde 23, iki zam yapılan 2023'te ise yüzde 33 yükseldi.

Alım gücü 2024'te zirve yaptı. 2025'te yüzde 3,6 geriledi. 2026'nın ilk dokuz ayında da 2025 ortalamasının biraz altında kaldı; yılın son aylarındaki fiyat artışlarıyla bu fark büyüyecek.

Brüt ücret işverenin ödediği, net ücret ise çalışanın eline geçen tutar. Aradaki farkı vergiler ve sigorta primleri oluşturuyor.

Bu fark iki düzenlemeyle daralıp net ücret brüte yaklaştı. 2008'de getirilen asgari geçim indirimiyle net ücretin brüte oranı yüzde 72'den yüzde 79'a çıktı. 2022'den itibaren asgari ücretin gelir vergisi ve damga vergisinden muaf tutulmasıyla oran yüzde 85'e yükseldi.

Bu yüzden çalışanın eline geçen ücretteki artış, brüt ücrettekinden daha büyük. 2004'ten bu yana brüt asgari ücretin alım gücü yaklaşık 2 katına, net asgari ücretinki ise 2,4 katına çıktı. Uzun dönem karşılaştırmayı brüt ücretle yapmamızın nedeni, 1996 öncesi için net ücret serisine ulaşamamamız.

Alım gücü tek başına asgari ücretlinin toplumun geri kalanına göre nerede durduğunu göstermiyor. Bunun için asgari ücreti ortanca gelirle karşılaştırdık. Ortanca gelir, Türkiye'de kişiler gelirlerine göre sıralandığında tam ortada kalan kişinin yıllık geliri. TÜİK bu rakamı hane büyüklüğüne göre düzelterek Gelir ve Yaşam Koşulları Araştırması'nda yayımlıyor.

Yıllık net asgari ücret, 2016'daki büyük zamla ortanca gelire neredeyse eşitlendi ve 2020'de onun yüzde 99'una ulaştı. Sonraki dört yılda oran her yıl düştü ve 2024'te yüzde 85'e indi. Yani son yıllarda asgari ücret, alım gücü arttığı dönemlerde bile, ortadaki kişinin gelirinin gerisinde kaldı. Bu karşılaştırmanın bir sınırı var: ortanca gelir yalnızca ücreti değil, kira, faiz ve sosyal yardımlar gibi tüm gelirleri kapsıyor.

Ücretler arasında yapılan karşılaştırma da benzer bir tabloya işaret ediyor. Eurostat verilerine göre 2018'de Türkiye'de asgari ücret, ortanca brüt ücretin yüzde 70'iydi. Verisi olan ülkeler arasında bu oran yalnızca Arnavutluk'ta daha yüksekti; Fransa'da yüzde 60, Almanya'da yüzde 47'tü. Oranın bu kadar yüksek olması, ücretlerin asgari ücret çevresinde yoğunlaştığını gösteriyor. Türkiye için daha güncel bir değere ulaşamadık.

Euro cinsinden bakıldığında Türkiye'nin asgari ücreti Avrupa'nın en düşükleri arasında görünüyor. Eurostat'a göre 2026'nın ikinci yarısında brüt asgari ücret 621 euro, Bulgaristan'la aynı düzeyde. Ancak bu rakam büyük ölçüde kura bağlı: aynı lira tutarı yılın ilk yarısında 654 euro ediyordu.

Ülkeleri daha adil karşılaştırmak için Eurostat, fiyat düzeyi farklarını gideren satın alma gücü standardını (PPS) kullanıyor. Bu ölçüyle Türkiye, yasal asgari ücreti olan ve verisi bulunan 27 Avrupa ülkesi arasında 19. sırada. Karadağ ve Kuzey Makedonya'nın biraz gerisinde, Slovakya, Macaristan ve Çekya'nın ise biraz önünde. İtalya, Avusturya ve İskandinav ülkelerinde yasal asgari ücret bulunmadığı için bu ülkeler karşılaştırmada yer almıyor.

Türkiye'nin PPS cinsinden asgari ücreti de bu yazıdaki diğer ölçülerle aynı seyri izliyor. Her yılın ilk yarısı için 2015'te 647 olan değer 2016'da 798'e sıçradı, 2022'de 700'e geriledi ve 2024'te 1.014 ile zirve yaptı. 2025'te ise 973'e indi.

2027'de geçerli olacak asgari ücreti Asgari Ücret Tespit Komisyonu belirleyecek. İş Kanunu'na göre komisyon hükümet, işveren ve işçi tarafından beşer temsilciyle toplam 15 üyeden oluşuyor ve kararları oy çokluğuyla alıyor. Komisyon genellikle aralık ayında toplandığı için yeni tutarın yıl sonuna doğru açıklanması bekleniyor.

Bu yazıdaki veriler, zam tartışmasında neyin ölçüleceğine dair iki referans noktası sunuyor. Eylül 2026 fiyatlarıyla, net asgari ücretin Ocak 2026'daki alım gücüne dönmesi için yüzde 18,6 artış gerekiyor. Ocak 2024'teki zirveye dönmesi için ise yüzde 33,3 artış gerekiyor. Ekim, kasım ve aralık enflasyonu açıklandıkça bu oranlar yükselecek.

Ancak yıl başındaki alım gücünü korumak, yıl içinde erimeyi engellemiyor. Son yıllarda zammla gelen kazanımın büyük bölümü bir sonraki zamdan önce kayboldu. Zammın ne kadar dayanacağı, belirlenen tutar kadar 2027'deki enflasyonun seyrine de bağlı olacak.