Fotoğraf II. Abdülhamid Döneminde Açılan Bira Fabrikasında Bira İçenleri mi Gösteriyor?

II. Abdülhamid, Türkiye’de tarihsel bir figür olmanın ötesinde, modernleşme anlatılarıyla baskı, sansür ve istibdat eleştirilerinin kesiştiği güncel kimlik tartışmalarının sembollerinden biri. Facebook’ta paylaşılan bir gönderide yer alan fotoğrafın, II. Abdülhamid döneminde açılan Bomonti Bira Fabrikası bahçesinde bira içen Osmanlıları gösterdiği iddia edildi.

Görsel hakkında yapay zeka üretimi sorgulaması yapıldığında, Hive Moderation ve Gemini araçlarına göre görselin yapay zeka üretimi olmadığı sonucuna ulaşılıyor.

Fotoğrafın yapay zeka üretimi olmadığının anlaşılması üzerine, tersine görsel arama ile tarandığında NTV’nin 2009 tarihli “Osmanlı’dan Cumhuriyet’e bira” başlıklı haberine ulaşılıyor. 

Haberde “Osmanlı’dan Cumhuriyet’e Biraya Dair” adlı serginin İstanbul’da açıldığı belirtilmiş. Sergilenen koleksiyonun araştırmacı-yazar Mert Sandalcı tarafından bir araya getirildiği ve Efes Pilsen tarafından bir araya getirildiği bilgisi yer alıyor. 

Mert Sandalcı ve bira anahtar kelimeleri ile araştırmaya devam edildiğinde, Sandalcı’nın şahsi sitesi ve eserlerinin bulunduğu siteye erişiliyor. Sitede NTV’de bahsedilen sergiye ait fotoğrafların yer aldığı kitap bilgisi mevcut. Ancak özel koleksiyon olduğu belirtilen kitap açık erişimde bulunamıyor. 

Fotoğrafın kısmen kırpılmış hali araştırmacı ve koleksiyoner Nejat Yentürk’ün Instagram hesabında da bulunuyor. Yentürk, söz konusu fotoğrafı “Osmanlı hekimleri bira bahçesinde. Sağdaki başı açık kişi, Dr. İbrahim Vasıf. Tıp tarihimizde, meslek hastalığı yüzünden hayatını kaybeden ilk hekimler arasında anılır…” açıklamasıyla birlikte paylaşmış.

Aynı dönemde açılan bira bahçeleriyle ilgili görsel arama yapıldığında, T24’te yayımlanan Mehmet Yalçın’ın 2020 tarihli köşe yazısına ulaşılıyor. Osmanlı döneminde Bomonti Bira Fabrikası’nın kuruluşundan günümüze Bomonti’nin değişiminden bahseden yazıda, Bomonti Bira Bahçesi’nden benzer bir fotoğraf da yer alıyor.

Sinan Meydan’ın 2016 yılında OdaTV’ye yazdığı köşe yazısında da bira içen Osmanlı vatandaşlarının kayda alındığı bir fotoğraf görmek mümkün.

Bomonti Bira Fabrikası, İsviçreli Bomonti kardeşlerin özel girişimiyle Feriköy’de kuruldu. Arşiv belgelerine göre Adolf Bomonti adına Kigork Aznavar, 9 Haziran 1891’de Çiftecevizler civarındaki Fırın Sokağı’nda, “Bakla Tarlası” olarak bilinen arazide bira fabrikası kurmak için başvurdu. Şehremaneti tarafından yapılan incelemede tesisin kurulmasına engel görülmedi ve 15 Ağustos 1891’de ruhsat verildi. Bomonti kardeşler yaklaşık 53 bin arşınlık araziye kurdukları fabrika için 300 bin kuruş harcadı; Avrupa’dan getirilen makineler, buhar kazanları ve üretim araçlarının yerleştirilmesinin ardından tesis 1892’de faaliyete geçti. Bazı kaynaklarda 1890 kuruluş yılı olarak geçse de arşiv belgelerine dayanan çalışmalar, 1890-1891’i hazırlık ve inşaat süreci, 1892’yi ise üretimin başladığı yıl olarak gösteriyor. Bomonti, modern üretim teknikleriyle çalışan ilk Osmanlı bira fabrikalarından biri olarak bira imalatının sanayi ölçeğine taşınmasında önemli rol oynadı.

Fabrikanın ruhsatlandırılması ve üretime başlaması, II. Abdülhamid’in 1876-1909 yılları arasındaki saltanatına denk geliyor. Bu nedenle Bomonti Bira Fabrikası’nın II. Abdülhamid döneminde kurulduğu ve açıldığı bilgisi doğru. Ancak tesis doğrudan II. Abdülhamid tarafından kurulan bir devlet fabrikası değil, Osmanlı makamlarından ruhsat alan yabancı sermayeli özel bir işletmeydi. Yönetimin fabrikayla ilişkisi kuruluş izninin verilmesi, yer seçiminin denetlenmesi ve Avrupa’dan getirilen üretim araçlarına uygulanan gümrük vergileriyle ilgili işlemlerin yürütülmesi üzerinden şekillendi.