Hac’da Şeytana Atılan Taşların Kurulan Bir Tesiste 7’şerli Olarak Paketlenip, 3$’dan Tekrar Satıldığı İddiası Doğru mu?

Bir Facebook kullanıcısı tarafından 23 Mayıs 2020 tarihinde, “Hac’da şeytana atılan taşların kurulan tesiste 7’şerli olarak paketlendiği ve 3 dolardan tekrar satıldığı” iddiasını içeren bir görsel paylaşılmış. 23 Mayıs’ta paylaşılan gönderi 20 bine yakın görüntülendi.

Çetin Fırat isimli kişinin paylaşımında yer alan iddianın çıkış noktası 2015 yılına kadar uzanıyor. 2015 yılında Suudi Arabistan’da Mina'da şeytan taşlaması sırasında çıkan izdihamda en az 717 kişi ölmüş, 805 kişi de yaralanmıştı. Bu facianın ardından, şeytan taşlamada kullanılan taşlarla ilgili çeşitli internet sitelerinde ve sosyal medya hesaplarında taşların satıldığı yönünde içerikler paylaşılmış.

25 Eylül 2015’te bir Twitter kullanıcısı tarafından benzer bir görsel paylaşılarak 9 taşın olduğu torbanın 3 dolara satıldığı iddia edilmiş. 8 Ağustos 2017 tarihinde başka bir kullanıcı tarafından Twitter’da “Yıl 1935 Mekke şeytan adedi; 1 taş: bedava, Yıl 2017 şeytan adedi: 3; taş: 4 dolar” iddiasını içeren bir görsel paylaşılmış.

Sosyal medyada paylaşılan içeriklerin yanı sıra Ekşi Sözlük ve İnci Sözlük gibi forumlarda da konuyla ilgili başlıklar açılmış. Ekşi Sözlük’te 15 Eylül 2015 tarihinde açılan “hacda şeytan taşlamanın bedelinin 27 dolar olması” başlığında 2 sayfa, 24 Eylül 2015 tarihli “şeytan taşlama taşının parayla satılması” başlığında toplam 10 sayfa, İnci Sözlük’te açılan 17 Temmuz 2017 tarihli “Suudilerin şeytan taşlama hasılatı” başlığına da toplam 5 sayfa entry girilmiş. Bu sayfalarda yer alan yazıların bir kısmı durumu eleştirirken bir kısmı da bu durumun gerçek olmadığını belirtmiş.

Ajans Alperen 14 Mayıs 2015 tarihindeki “Şeytana atılan taşların akıbeti” başlıklı haberinde, Suudi Arabistan’ın taş satma yöntemi ile yılda 135 milyon dolar kazandığını iddia etmiş. İleri Haber’in 24 Eylül 2015 tarihli bu konuyla ilgili haberi ise “Taş satışından milyon dolarlar kazanılıyor” başlığı ile okuyucularına sunulmuş.

Yeni Konya Gazetesi’nde ise 26 Eylül 2015 tarihli haberde,

“Petrol gibi doğal kaynaklarla zengin olan Suudi Arabistan kraliyet ailesi, yıllardır İslam dininin ibadetlerinden biri olan Hac organizasyonunu turizmden başka bir amaç için kullanmıyor. Hacca giden Müslümanlar, Şeytan taşlamada her gün Şeytan'a 7 taş atıyor. Atılan taşlar, Hacıların vazifesi bittikten hemen sonra yeniden 7'şerli poşetlere doldurulup, başka hacılara yeniden satılıyor.” iddasına yer verilmiş ve Hac İzdihamı sebebiyle Suudi Arabistan eleştirilmiş. Yeniçağ Gazetesi’nde Yavuz Selim Demirağ’ın köşe yazısında da aynı iddiaya yer verilmiş.

Mine Kırıkkanat, Cumhuriyet Gazetesi’ndeki 27 Eylül 2015 tarihli yazısında, “Mina’nın taşlaşmış tanrıçaları, Suudilerden 9 adetlik torbasını 3 dolara aldıkları taşlarla dişiliği taşlayanlar arasından 753 hacının canını daha aldı.” cümleleriyle Hac İzdihamı’nı anlatırken satılan taşlar iddiasına da atıfta bulunmuş. Ayrıca Milliyet Blog’ta yer alan bir yazıda da yapılan hesaplamalarla Suudilerin kazandığı paradan bahsedilmiş.

2015 yılında Şeytan taşlamada kullanılan taşların parayla satıldığını iddia eden haberlerin yanında bu duruma karşı çıkan haberler de yayınlanmış. Yeni Akit’in 26 Eylül 2015 tarihli haberi bu duruma “Şeytana atılan taşlar parayla yalanı” başlıklı haberinde karşı çıkmış ve “Hac ibadeti hakkında az bir bilgisi olan birinin bile bildiği üzere şeytan taşlamada kullanılan taşlar Arafat, Müzdelife ve Mina'daki meydanlarda toplanıyor.” demiş.

Aynı tarihte, Akşam Gazetesi ve Haber7’de de benzer itirazlar dile getirilmiş.

2015 yılında Hac ziyaretinde yaşanan facianın ardından yoğunlaşan bu haberlerin ardından 2018 yılında ise medyada aynı iddialar yine görünürlük kazanmış. Güncel Mersin Gazetesi ve BTHaberi’nde 135 milyon dolar iddiası yinelenmiş.

Daha sonra 2019 yılında Ünan Sökükçü tarafından yazılan Albay(d)ım kitabında şeytan taşlama sırasında kullanılan taşlar iddiasına tekrar değinilmiş.

2019 ve 2020 yıllarında sosyal medya ağları üzerinden benzer iddialar farklı kullanıcılar tarafından dile getirilmeye devam edilmiş.

Her yıl gerçekleşen Hac ziyaretleri ile ilgili Anadolu Ajansı’nın bir haberinde, şeytan taşlama ile ilgili olarak “Hacılar, ikinci ve üçüncü gün Cemerat'ta sırayla küçük, orta ve büyük şeytana Müzdelife ve Arafat bölgelerinden topladıkları yedişer taş attı.” cümlesi yer almış. Hacla ilgili olan bu haberden hem hacıların taşları topladıkları hem de topladıkları yer bilgisine ulaşılmakta.

Konuyla ilgili olarak Diyanet İşleri Başkanlığı, Hac ve Umre Hizmetleri Genel Müdürlüğü’nün yayınlandığı Hac Yolcusu Rehberi de incelendi. Rehberde şeytan taşlama ile ilgili kısımda hacıların öncelikli olarak Müzdelife bölgesinden daha sonra da diğer bölgelerden taş topladıkları belirtilmiş.

Hac ve Umre isimli sitede de konuyla ilgili aynı bilgilendirici metin yer almış.

Hacıların, toplayacakları taşlar için yanlarına taş kesesi almalarının faydalı olacağı bilgisi de verilmiş.

Ayrıca, 2015 yılında konuyla ilgili haberler ortaya atıldığında doğrulama platformu olan Malumatfuruş, iddianın yanlış olduğunu yayınlamış.

Fakat bu yanlışlamalar Hac’ta sistematik olarak hacıların almaya zorlandığı taşların olmadığıyla ilgili. AsiaNews’te yayınlanan bir haberde 7 taşın bulunduğu torbaların, Mina’nın uzağında sokak satıcıları tarafından satıldığından ve hacıların hatıra için bu taşlardan satın aldığından da bahsedilmiş.

2007 tarihli habere göre bu torbaların fiyatı da 1 riyal, yani yaklaşık 20 cent civarındaymış.

İddia YANLIŞ.

Konuyla ilgili yapılan araştırmada Hac’da şeytan taşlamak için kullanılan taşların bir tesiste paketlenip hacılara 7’şerli olarak 3 dolardan satıldığına dair hiçbir kanıt bulunamadı. İddia birçok haber kaynağında 2015’teki Hac faciası ardından dolaşıma girmiş Suudi Arabistan devletinin bu satışlardan para kazandığı gibi farklı iddiaları da içine alarak genişlemiş. Fakat Diyanet İşleri Başkanlığı tarafından yayınlanan rehbere göre şeytan taşlamada kullanılan taşların belirlenen alanlardan toplanması gerekiyor. Bunun dışında hacıların taşları almak zorunda bırakıldığına dair birinci elden bir tanıklığa ise ulaşılamıyor.