Sovyetler Birliği'nde Basılan İlk Türk Albümünün Ferdi Tayfur'a Ait Olduğu İddiası Doğru mu?

Sosyal medyada ilginç, şaşırtıcı ya da ilk kez duyulan bilgiler çok hızlı biçimde dolaşıma girebiliyor. Kısa, net ve merak uyandıran gönderiler algoritmalar, paylaşımlar ve yorumlarla birlikte kendi kendine büyüyen bir yayılım alanı yaratıyor. Ancak bu hız, her bilginin doğru olduğu anlamına gelmiyor. Son yıllarda yanlış ya da eksik bilgilerin de aynı kolaylıkla yayılması, kullanıcıların bu tür içeriklere daha temkinli ve şüpheci yaklaşmasına yol açtı.

İlgili gönderide yer alan iddiada da dikkat çekici bir içerik paylaşılmış ve Sovyetler Birliği’nde yayınlanan ilk Türk albümünün Ferdi Tayfur’a ait olduğu iddia edilmiş. Bu iddianın doğruluğu Türkçe, İngilizce ve Rusça açık kaynaklardan araştırılabilir.

Öncelikle 1945’te Adana’da doğan Ferdi Tayfur, arabesk müzik akımının en ünlü sanatçılarından birisi. “Ferdi Baba” diye anılan Tayfur, 1970’lerden itibaren çıkardığı onlarca albüm ve rol aldığı filmlerde sevgi, ayrılık ve yoksulluk temalarını işleyerek Türkiye dinleyicisinin sevgisini kazandı. Tayfur’un ünü dönem dönem yurtdışına da taşındı: Örneğin 1977 tarihli “Almanya Treni” isimli şarkısı, Almanya’daki Türk misafir işçilerin gurbet ve ayrılık duygularını anlatarak onların sesi olmuştu. Hatta bazı araştırmacılar, feryat ve özlem dolu şarkı sözlerinin zor koşullarda yaşayan göçmenlere hitap ettiğini ve bu yüzden Avrupa’daki ve Orta Doğu’daki Türk diasporasında çok sevildiğini vurgulamış. 

Peki Türkiye ile Sovyetler arasındaki müzik ilişkileri nasıldı? Bu ilişkiler esas olarak 1930’lu yıllarda, karşılıklı konserler ve kültürel ziyaretler üzerinden gelişmiş. 1933–1936 arasında Moskova ve Türkiye’de düzenlenen etkinliklerde Ulvi Cemal Erkin, Ekrem Zeki Üngör ve Cemal Reşit Rey gibi isimlerin eserleri seslendirilirken, Sovyet klasik müziğinin önemli bestecileri de Türkiye’de icra edilmiş. Sovyetler Birliği’nde basılan ilk Türk albümü konusunda ise akademik kaynaklarda bir bilgi geçmiyor. Ancak açık erişimli kaynaklar üzerinden Türkçe, İngilizce ve Rusça dillerinde arama yapıldığında, Melodiya isimli bir plak şirketi ile karşılaşılıyor. Melodiya, Sovyetler Birliği’nde tüm plak üretimini tek elde toplayan resmi bir plak şirketidir. 1964’te Bakanlar Kurulu kararıyla kurulmuş ve Moskova, Leningrad, Tallinn, Riga ve Tiflis gibi şehirlerdeki stüdyoları birleştirerek ülkedeki kayıt ve dağıtımın tekeli haline gelmiş. Şirket klasik müzikten halk ve pop müziğine, çocuk masallarından tiyatro kayıtlarına kadar çok geniş bir repertuvar üretmiş. Yabancı müziğin yayımlanması ise sıkı bir denetim altında imiş. Yabancı sanatçılarla lisans anlaşmalarının yüksek maliyet ve sansür nedeniyle sınırlı olduğu ve yabancı sanatçıların ancak Melodiya aracılığıyla SSCB’de kayıt yayımlayabildiği vurgulanmış.

Bu koşullar altında Sovyetler’de yayımlandığı söylenen ilk Türk albümününse Ferdi Tayfur’a ait 1982 tarihli “İnsan Sevince” albümü imiş. Albüm SSCB’de “Если Любишь…” adıyla basılmış ve plak şirketinin kataloğunda yer alıyor.

Ayrıca Ferdi Tayfur’dan sonra, 1983 yılında Nilüfer’in kendi adını taşıyan albümü basılmış. Koleksiyoner forumlarında Melodiya tarafından yayımlanan bu iki Türk sanatçı albümlerinin dışında başka eski tarihli başka bir çalışma yer almıyor.