ABD Başkanı Trump’ın Görevden Alınması İçin Demokratların Mecliste 2 Oya İhtiyacı Olduğu Doğru mu?

ABD Başkanı Donald Trump, ikinci döneminde ilk dönemine kıyasla daha sert politikalarla gündemde kalıyor. ABD’nin savaş sonrası dönemde en yakın müttefiklerine yönelik gümrük tarifelerini artırma tehditleri, Kanada ve Grönland’a dair talepler ile Venezuela’ya düzenlenen operasyonun ardından Devlet Başkanı Maduro’nun yakalanarak New York’ta yargılanmak üzere ABD’ye getirilmesi, uluslararası alanda tepki topluyor. Bu adımlar, ülke içinde de başta Demokrat Parti olmak üzere muhalefetin sert eleştirilerine neden oluyor.

Demokratlar, Trump’ın ilk başkanlık döneminde azledilmesi için iki ayrı süreç başlatmıştı. Her iki süreçte de temel iddia, başkanlık yetkisinin kişisel ve siyasi çıkarlar doğrultusunda kötüye kullanılmasıydı. İlk olarak 2019’da Trump’ın, Ukrayna’dan Joe Biden ve oğlu hakkında soruşturma talep ettiği; bu talep karşılığında askerî yardımı ve Beyaz Saray’da yapılacak bir görüşmeyi askıya aldığı savunuldu. Bu gerekçeyle Trump, “görevi kötüye kullanma” ve “Kongre’nin denetimini engelleme” suçlamalarıyla Temsilciler Meclisi tarafından azledildi. İkinci süreç ise 2021’de, Trump’ın 2020 seçimlerinin çalındığı yönündeki kanıtsız iddiaları sürdürmesi ve 6 Ocak Kongre baskını öncesi yaptığı açıklamalarla destekçilerini anayasal süreci engellemeye teşvik ettiği iddiasına dayanıyordu. Bu kez suçlama, “ayaklanmayı kışkırtma” oldu. Temsilciler Meclisi’nin aldığı kararla Trump ikinci kez görevinden azledildi. Söz konusu iddia da Temsilciler Meclisi’nin Trump’ı 31 Mart’tan önce görevden almak için yalnızca 2 oya ihtiyacı olduğu yönünde. 

ABD’de yasama organı iki meclisli bir yapıdan oluşur ve bu sistem, farklı çıkarların dengelenmesi amacıyla tasarlanmıştır. Kongre’nin alt kanadı olan Temsilciler Meclisi, nüfusa göre dağıtılan 435 üyeden oluşur ve halkın güncel siyasal tercihlerini daha doğrudan yansıtır. Üst kanat olan Senato’da ise her eyalet, nüfustan bağımsız olarak iki senatörle temsil edilir; bu da toplamda 100 sandalyeli bir yapı ortaya çıkar ve eyaletler arasında eşitliği güvence altına alır. Bir yasa tasarısının yürürlüğe girebilmesi için her iki meclisten de kabul edilmesi gerekir; bu mekanizma, ani çoğunlukların tek başına belirleyici olmasını zorlaştırarak yasama sürecine bilinçli bir yavaşlık ve denge kazandırır.

ABD Başkanının görevden alınması da yasamanın iki meclisinin de katıldığı bir süreç sonucu olabilir. İlk adım Temsilciler Meclisi’dir. Süreç, başkanın “vatana ihanet, rüşvet veya diğer ağır suçlar ve kabahatler” işlediği iddiasıyla başlar. Bu iddialar genellikle Meclis komitelerinde soruşturulur; tanıklar dinlenir, belgeler incelenir ve sonunda “impeachment maddeleri” hazırlanır. Meclis Genel Kurulu’nda bu maddelerden en az biri basit çoğunlukla kabul edilirse, başkan resmen azledilmiş (impeached) olur. 

İkinci adım Senato’dur. Kabul edilen suçlamalar Senato’ya gider ve burada bir yargılama yapılır. Başkan yargılanırken, duruşmalara genellikle Yüksek Mahkeme Başkanı başkanlık eder. Senatörler jüri rolündedir. Başkanın görevden alınabilmesi için Senato’daki oylamada üçte iki çoğunluk gerekir. 

Toplam 435 sandalyenin bulunduğu Temsilciler Meclisi’nde Cumhuriyetçilerin 218, Demokratların ise 214 sandalyesi bulunuyor; 3 sandalye şu anda boş. Meclis’te basit çoğunluk, toplam sandalye sayısına göre değil, oylamaya katılan ve oy kullanan üyelerin sayısına göre hesaplanıyor. Bu nedenle 432 üyenin tamamının katıldığı bir oylamada basit çoğunluk eşiği 217 oy. Bu tabloda Demokratlar 214 sandalyeyle azil kararını tek başına geçiremiyor; Trump’ın azledilmesine yönelik bir oylamanın kabul edilebilmesi için 2 değil, en az 3 ek “evet” oyuna ihtiyaç duyuluyor. Oylamaya katılım azaldıkça bu sayı teorik olarak değişebilir.

Temsilciler Meclisi’nden geçen bir azil kararı, başkanın doğrudan görevden alınması anlamına gelmez; süreç Senato’da devam eder. Temsilciler Meclisi’nde azil sürecini başlatmak için basit çoğunluk yeterliyken, Senato’da başkanın görevden alınabilmesi için üçte iki çoğunluk şarttır. Senato 100 üyeden oluşur ve bu da en az 67 “evet” oyu gerektirir. Mevcut tabloda Demokratların 45, Cumhuriyetçilerin 53 senatörü bulunuyor; Demokratlarla birlikte hareket eden 2 bağımsız senatör de hesaba katıldığında, Demokrat blok toplam 47 oya ulaşıyor. Bu nedenle Trump’ın görevden alınabilmesi için en az 20 Cumhuriyetçi senatörün de bu yönde oy kullanması gerekir. ABD tarihinde bugüne kadar hiçbir başkan için Senato’da bu ölçekte bir parti kopuşu yaşanmadı.

“31 Mart sınırı” ifadesiyle ilgili olarak medyada ya da hukuki metinlerde yapılan taramalarda somut bir bilgiye ulaşılamıyor.