Bir Ormanın Küçüldüğünü Uydu Görüntülerinden Nasıl Anlarız?
Yazar:
Gül Hür
Gül Hür
Teknolojinin sunduğu araçlar, internette yayılan bir iddianın doğruluğunu araştırırken işimizi kolaylaştırabiliyor. Haritalar ve uydu görüntüleri de bu araçlar arasında yer alıyor. Örneğin bir videonun nerede çekildiğini araştırırken görüntüdeki yolları, binaları veya tabelaları harita ve sokak görüntüleriyle karşılaştırabiliriz. Uydu görüntüleri ise bir bölgeye yukarıdan bakmamızı ve aynı yerin farklı tarihlerde nasıl göründüğünü incelememizi sağlar. Böylece yeni bir yolun ne zaman açıldığını, bir mahallenin yıllar içinde nasıl değiştiğini ya da bir selin hangi alanları etkilediğini araştırabiliriz.
Peki bir ormanda meydana gelen değişiklikleri nasıl anlayabiliriz? İlk adım, aynı yerin farklı tarihlerdeki uydu görüntülerine bakmak. Google Earth ve Copernicus Browser ile bu görüntüleri karşılaştırıp ağaçlarla kaplı alanın nerede azaldığını görebiliriz. Global Forest Watch, ağaç örtüsü kaybının hangi yıl ve nerede tespit edildiğini haritada gösterir. Bölgede bir yangın olup olmadığını araştırıyorsak NASA Worldview’da ilgili günlere gidip uyduların tespit ettiği yangın noktalarına ve dumanın nerelere yayıldığına bakabiliriz.
Uydu Görüntüleriyle Akbelen Ormanı’ndaki Değişim
Bu araçları denemek için Muğla’nın Milas ilçesindeki Akbelen Ormanı’na bakalım. Akbelen, kömür madeni sahasını genişletmek için yapılan ağaç kesimleriyle gündeme gelen önemli alanlardan birisi ve ormanı korumak isteyen bölge halkının yıllarca sürdürdüğü nöbetlerle uzun süre gündemden düşmedi. İkizköy yakınındaki ormanda, kömür madeni sahasının genişletilmesi için 24 Temmuz 2023’te ağaç kesimine başlanmıştı. Bu tarih, uydu görüntülerinde hangi döneme bakacağımızı belirlememize yardımcı olacak. 
Önce Google Earth’ü açıp İkizköy’ü arayalım. Köyün yanındaki açık renkli alan maden sahası, hemen bitişiğindeki koyu yeşil alan ise orman. Saat simgesine tıklayarak bölgenin eski görüntülerini açabiliyoruz. Aynı yere bakıp tarihler arasında geçiş yaptığımızda madenin hangi yöne doğru genişlediğini görebiliriz:
Google Earth 2020 görüntüsü

Google Earth 2020 görüntüsü

Google Earth 2026 görüntüsü

Google Earth 2026 görüntüsü

Google Earth’ün 14 Mart 2020 ve 1 Haziran 2026 tarihli görüntülerini karşılaştırdığımızda, İkizköy yakınındaki maden sahasının Akbelen Ormanı’na doğru genişlediğini görüyoruz. 2020’de maden sahasının batı kenarında ağaçlarla kaplı olan alanın bir bölümü, 2026 görüntüsünde açık renkli kazı alanının içinde kalıyor.
Aynı alanı Copernicus Browser’da da inceleyebiliriz. Bu araç, farklı tarihlerde çekilmiş uydu görüntülerini karşılaştırmamızı sağlıyor. İkizköy’ü bulduktan sonra “Sentinel-2 L2A” ve doğal renkleri gösteren “True Color” seçeneğini açıyoruz. Kesimden önce ve sonra çekilmiş, ormanın bulut altında kalmadığı birer görüntü seçiyoruz:
Copernicus 15 Mart 2020 görüntüsü

Copernicus 15 Mart 2020 görüntüsü

Copernicus 2 Haziran 2026 görüntüsü

Copernicus 2 Haziran 2026 görüntüsü

Copernicus iki farklı tarihten görüntüyü karşılaştırma imkanı da sunuyor. İkisini de “Add to compare” ile ekleyip “Split” seçeneğini açtığımızda bir kaydırıcı beliriyor. Bunu sağa sola çekerek madenin kenarındaki ağaçlık alanın nasıl değiştiğine bakabiliriz:
Copernicus’un iki farklı tarihteki görüntüleri karşılaştırması

Copernicus’un iki farklı tarihteki görüntüleri karşılaştırması

Google Earth ve Copernicus’ta gördüğümüz değişimi ağaç kaybı verileriyle de karşılaştırabiliriz. Bunun için Global Forest Watch’un veri portalında “Tree cover loss”, yani “ağaç örtüsü kaybı” diye arama yapıyoruz. Aynı adlı sonucu açıp sayfadaki harita bağlantısına tıkladığımızda Maryland Üniversitesi’nin hazırladığı Global Forest Change haritasına ulaşıyoruz. Arama kutusuna “Akbelen Ormanı, Milas” yazıp bölgeyi buluyoruz. “Satellite” seçeneğiyle uydu görüntüsünü açıyor, sağdaki menüden “Forest Loss Year (Transparent)” seçeneğini seçiyoruz. Böylece ağaç kaybı tespit edilen alanları, uydu görüntüsünün üzerinde renkli olarak görebiliyoruz:
Bir Ormanın Küçüldüğünü Uydu Görüntülerinden Nasıl Anlarız?

Haritada sarı tonları daha eski, kırmızı tonları daha yakın yıllardaki kayıpları gösteriyor. Maden sahasının içinde ve batı kenarında bu renkli alanları görüyoruz. Bu da önceki görüntülerde fark ettiğimiz ağaç örtüsü kaybını destekliyor. Bu katman, ağaç örtüsü kaybının hangi yıl tespit edildiğini gösteriyor. Kaybın nedenini anlamak için uydu görüntülerini saha kayıtlarıyla birlikte değerlendirmek gerekiyor.
Uydu görüntülerinde gördüğümüz bu değişim, daha önce haber ve araştırmalara da yansımıştı. Akbelen’deki kesimlerin kamuoyunda tartışıldığı dönemde Cumhuriyet’te yayımlanan bir haber ve İstanbul Planlama Ajansı’nın bir raporu, maden sahasının yıllar içinde nasıl genişlediğini uydu görüntüleriyle göstermişti. 
NASA Worldview ile Bir Orman Yangınını İzlemek
Uydu görüntüleriyle bir yangının günler içindeki seyrine de bakabiliriz. NASA Worldview, seçtiğimiz güne ait uydu görüntülerini açıp yangın noktalarını ve dumanın yayılışını incelememizi sağlıyor. Bunun için 2021 yazında Antalya’nın Manavgat ilçesinde yaşanan yangını örnek alalım. 28 Temmuz 2021’de başlayan yangın, Manavgat’tan çevre ilçelere de yayılarak günlerce sürmüştü. Yerleşim yerlerinin tahliye edildiği, evlerin ve ormanların zarar gördüğü yangınlar, ancak 6 Ağustos’ta kontrol altına alınabilmişti.
Peki bu kadar büyük kayıplara yol açan yangının ormanda nasıl bir iz bıraktığını nasıl görebiliriz? Bunun için Worldview’u açıp arama kutusuna “Manavgat” yazıyoruz. Takvimden yangının başlamasından bir gün önceyi, 27 Temmuz 2021’i seçiyoruz. “Add Layers” bölümünden “Corrected Reflectance (True Color)” seçeneğinin Aqua/MODIS görüntüsünü açarak bölgenin yangından önceki haline bakıyoruz:
Yangından önce Manavgat

Yangından önce Manavgat

Ardından 30 Temmuz’a geçtiğimizde yangın sırasında yükselen dumanı görebiliriz. Yangın noktalarını da görmek için “Add Layers” bölümünde “Fires and Thermal Anomalies” diye arama yapıp ilgili katmanı ekliyoruz:
Yangın sırasında Manavgat

Yangın sırasında Manavgat

Son olarak yangının kontrol altına alındığı 6 Ağustos’tan sonraki bulutsuz bir güne geçerek aynı yerdeki koyulaşmış alanları inceleyebiliriz:
Yangın kontrol altına alındıktan sonra Manavgat

Yangın kontrol altına alındıktan sonra Manavgat

Özetle, bir ormanda neler değiştiğini araştırmak için o bölgeye gitmeden de işe başlayabiliriz. Bir yeri haritada bulup eski ve yeni görüntülerini karşılaştırmak, bizi ilk ipuçlarına götürebilir. Bu ipuçlarını haberler ve kayıtlarla birleştirerek “Burada ne olmuş?” sorusunun yanıtına biraz daha yaklaşabiliriz.

Bu konuda şu içeriği faydalı bulabilirsin

Haritalarla Fact-checking 101